Doanh nghiệp Việt đối mặt 'bão' rủi ro pháp lý: Lời cảnh báo từ VCCI

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật có nhiều biến động, khi các quy định cũ đã hết hiệu lực mà văn bản thay thế chưa kịp ban hành, nhiều doanh nghiệp đang rơi vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan: nếu làm theo cái cũ thì vướng, mà không làm thì lại vi phạm, theo nhận định của Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng.

Vào ngày 18/7, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì Hội nghị Thường trực Chính phủ cùng cộng đồng doanh nghiệp với chủ đề trọng tâm là "tháo gỡ điểm nghẽn - khơi thông nguồn lực - thúc đẩy tăng trưởng". Đây là lần đầu tiên Thường trực Chính phủ khóa mới tổ chức buổi gặp mặt trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu tại sự kiện, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết đơn vị này đã tổng hợp gần 900 ý kiến từ các doanh nghiệp trong nước, khối FDI và các hiệp hội, phân loại thành 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực khác nhau.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng phát biểu tại hội nghị, ngày 18/7. Ảnh: VGP

Theo ông Hùng, vấn đề nhức nhối nhất hiện nay là sự bất định của thể chế. Doanh nghiệp gặp khó khăn khi văn bản cũ hết hiệu lực trước khi văn bản mới có hiệu lực, cùng với đó là tần suất thay đổi pháp luật quá cao mà thiếu sự chuyển tiếp mượt mà. Điều này đẩy doanh nghiệp vào rủi ro pháp lý lớn khi vô tình vi phạm dù vẫn muốn tuân thủ.

Bên cạnh đó, VCCI cũng chỉ ra tình trạng dòng tiền của doanh nghiệp bị tắc nghẽn, đặc biệt là khâu hoàn thuế giá trị gia tăng. Nhiều doanh nghiệp có giao dịch thực nhưng vẫn bị dừng hoàn thuế do đối tác bỏ trốn, dẫn đến vốn bị "giam". Ngoài ra, tư duy tiền kiểm vẫn còn nặng nề, khiến hàng hóa đạt chuẩn quốc tế vẫn phải chịu kiểm tra kéo dài, hoặc hóa chất nhập khẩu bị ách tắc tại cảng do lỗi Cổng thông tin một cửa quốc gia, gây phát sinh chi phí lưu kho.

Ông Hùng cũng nhấn mạnh sự chồng chéo giữa các quy định về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng và môi trường khiến các dự án phải thực hiện song song nhiều thủ tục mà thiếu đầu mối xử lý. Đồng thời, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo chưa được khơi thông, thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro, và tín dụng vẫn phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp là bất động sản.

Theo Chủ tịch VCCI, dù 51 trong số 53 nhóm kiến nghị đã được các bộ, ngành phản hồi, nhưng phần lớn chỉ dừng lại ở việc viện dẫn quy định pháp luật thay vì giải quyết vướng mắc thực thi. Ông dẫn chứng việc nhiều nơi vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy song song với hồ sơ điện tử, dù quy định pháp luật không bắt buộc.

Từ thực tế đó, VCCI kiến nghị các bộ ngành, địa phương cần thiết lập cơ chế đo lường hiệu quả thực thi qua chỉ số hài lòng của doanh nghiệp, thiết lập đường dây phản hồi trực tiếp và có chế tài xử lý cán bộ. Mỗi nhóm kiến nghị cần gắn với một cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm và thời hạn cụ thể. Với các vấn đề liên ngành, VCCI đề xuất áp dụng nguyên tắc "một đầu mối, một quy trình, một kết quả" để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp.

Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, đã nêu lên áp lực lớn từ chính sách tiền thuê đất đối với các doanh nghiệp hội viên, đặc biệt tại Khánh Hòa và Ninh Thuận (trước sáp nhập). Ông dẫn chứng trường hợp tiền thuê đất tăng vọt từ 600 triệu đồng giai đoạn 2016-2020 lên 4,3 tỷ đồng giai đoạn 2021-2025 và dự kiến lên tới 20,8 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030.

Như vậy, mức tiền thuê đất hiện đã tăng khoảng 35 lần so với thời điểm ký hợp đồng ban đầu với tỉnh. Đại diện Hiệp hội cho biết, riêng trong năm 2025, tiền thuê đất của một số doanh nghiệp đã chiếm tới 50% doanh thu thuần.

Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam phát biểu tại hội nghị, ngày 18/7. Ảnh: VGP

Trước thực trạng này, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo rà soát phương pháp, tỷ lệ và chu kỳ xác định đơn giá thuê đất theo hướng ổn định, tránh việc điều chỉnh đột biến gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng duy trì hoạt động, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch và nghỉ dưỡng.

Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Phó chủ tịch Thường trực SeABank, đã tập trung thảo luận về các giải pháp phát triển tín dụng xanh như một động lực cho tăng trưởng bền vững.

Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Phó chủ tịch Thường trực SeABank. Ảnh: VGP

Theo bà Nga, dư nợ tín dụng xanh hiện đã vượt 700.000 tỷ đồng, tăng bình quân trên 20% mỗi năm nhưng mới chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ. Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, bà đề xuất Chính phủ hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% một năm từ ngân sách cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đầu tư dự án xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời quy định rõ đối tượng, tiêu chí và cơ chế giám sát để tránh trục lợi.

Bên cạnh đó, Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam đề xuất xây dựng Chương trình quốc gia phát triển chuỗi cung ứng hàng Việt nhằm kết nối sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu dùng. Hiệp hội kiến nghị có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp lớn hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã thông qua chuyển giao công nghệ, chia sẻ hạ tầng logistics và kết nối tiêu thụ.

Kết luận hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ ngành, địa phương tiếp tục tháo gỡ, hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính một cách thực chất. Ông lưu ý khi xây dựng chính sách không được để xảy ra khoảng trống pháp lý khiến doanh nghiệp lúng túng. Khi xử lý vướng mắc, các bộ ngành phải thông tin cho các bộ ngành khác và 34 tỉnh thành để tránh tình trạng doanh nghiệp phải đối mặt với khó khăn tương tự ở nơi khác.

"Có rất nhiều cách làm có thể đổi mới để có thể tiết kiệm thời gian, công sức cho doanh nghiệp và chính quyền các cấp", Thủ tướng khẳng định.

Người đứng đầu Chính phủ cũng yêu cầu các bộ ngành, địa phương rà soát toàn diện các quy định về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, đấu thầu, thuế, hải quan và kiểm tra chuyên ngành. Đồng thời, phải xử lý ngay các vướng mắc thuộc thẩm quyền, chấm dứt tình trạng quy định chồng chéo và các thủ tục hành chính bất hợp lý.

Ngoài ra, ông cũng yêu cầu có giải pháp khơi thông các nguồn lực về vốn, đất đai và đầu tư, bảo đảm dòng tiền cho sản xuất kinh doanh. Các bộ ngành cần tiếp tục rà soát, cắt giảm chi phí logistics, kiểm tra chuyên ngành và các chi phí tuân thủ không cần thiết.

"Mọi chính sách mới phải được đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp; hạn chế tối đa việc phát sinh thêm gánh nặng tuân thủ", ông lưu ý.